Телефон поддержки: 88002501338 Email: book@bichik.ru

Евдокия Иринцеева: Кэнэҕэскитин “поэтические посиделки” диэн семинар наада

Бэстибээл бочуоттаах ыалдьыта Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Саха сирин Суруналыыстарын сойууһун «Кыһыл көмүс бөрүө» бириэмийэтин лауреата, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Евдокия Иринцеева-Огдо бэйэтин санаатын үллэһиннэ:

«Ньурба көмүс күһүнэ» улахан тэрээһин эбит диэн сыаналаан кэллим мин. Былырыын Бүөтүр Тобуруокап «Көмүс күһүнүгэр” сылдьан сыллата ыытыллар тэрээһин үчүгэйдик кыаҕырбыт, улахан таһымҥа тахсыбыт диэн көрбүппүт. Бу Ньурба бэстибээлэ ураты буолла. Үчүгэй суруйааччылардаахтар, поэттардаахтар, кинилэр олорбут сирдэринэн, музейдарынан, оннооҕор поэзия аллеятынан хааман, бу суруйар эйгэҕэ сылдьар дьоҥҥо наһаа туһалаах сырыы уонна интириэһинэй кэпсэтиһии-ипсэтиһии таҕыста диэн үөрэбин. Бастатан туран, Ньурбаҕа литературнай түмсүү наһаа күүскэ сайдыбыт, “Ньурба уоттарыгар” диэн түмсүүгэ элбэх киһи баар эбит диэн көрдүм уонна үчүгэйэ диэн эр да дьоннор, дьахталлар да бааллар эбит. Кинилэр суруйар таһымнара туох да куһаҕана суох. Норуот поэта Иван Мигалкин барсан, кинилэргэ чуо сүбэ-ама биэрбитэ, хоһооннорун ырыппыта, бэйэтин санаатын эппитэ, туохха болҕойоллорун ыйбыта – ити чахчы, айар эйгэлээх киһиэхэ, улахан көмө буолар.
Мин наһаа үөрдүм, эдэр суруйааччы уолаттар баалларыттан, сахалыы, нуууччалыы суруйар эбиттэр. Биһиэхэ умнуллубут куоластар диэбит курдук, оҕолору кытта кэпсэттэхпитинэ, оҕо барыта Арбитаны, Алампаны билбэт, Ойуунускайы оскуола программатынан эрэ, кыратык билэллэр. Онтон билигин суруйан, айан, хоһоон таһаарар дьоҥҥо ити урукку биһиги холобур курдук оҥостон кээспит, ымсыырар тылбыт-өспүт иһиллибэтэҕэ ырааппыт курдук этэ. Бу Ньурбаҕа сылдьан мин соһуйа иһиттим. Хайдах эрэ, наһаа үчүгэй дорҕоонноох хоһооннордоох уолаттар бааллар. Бэлиэтиэм этэ, Марик Тойтонову, Михаил Булкины, ону кытта сиппит хоһоонноох эр дьоннор, дьахталлар бааллар. Биһиги мантан барарбытыгар, проза эйгэтигэр сылдьар суруйааччылары кытта үлэлиэхпит диэн былааннамматахпыт эрээри, алҕас көрсөн, интириэһинэй багайы дьоннору кытта билистибит. Мин хас да киһини кэпсэтэммин, инникитин үлэлэһиэх буоллубут. Тэрээһин икки күн буолла. Степан Федотов, Варвара Потапова, ону кытта Николай Чуор, Сиэн Чолбодук биир дойдулаахтарбыт диэн тэрээһини сатаан оҥордулар. Кыра кыратык, ханна эрэ быыстапкалаан, уус-уран айымньылартан быһа тардан поэтическэй спектакль курдук оҥорбуттара наһаа кэрэхсэбиллээх. Дьиҥ-дьиҥэр бу дьоннор бука бары бэйэлэригэр хас да күнү эрэйэр таһымнаах дьоннор. Сиэн Чолбодукка киһи улахан, туспа тэрээһин ыытыан сөп. Николай Чуорга, Ньурбаны киэҥ эйгэҕэ таһааран ыллаппыт, вальстаппыт киһиэхэ эмиэ олох туһунан тэрээһин ыытыллыан сөп. Мин саныахпар кинилэр сайдарыгар, салҕыы тэрээһин ыыталларыгар туох да баһаам матырыйааллардаахтар.
Наһаа сэргэх салайааччылардаах эбит диэн бэлиэтии көрдүм. Култуураны салайар Розалия Тихонова, ону кытта улуус дьаһалтатыттан, социальнай-экономическай өттүгэр солбуйааччы Анна Уларова биһигини кытта үлэлэстилэр. Нэһилиэктэринэн, улуус киининэн, аһаҕас халлаан анныгар тып курдук тэрээһин бөҕөтө буолан ааста. Саамай кылаабынайа, маннык көрсүһүүлэргэ киһи киһини кытта билсэр, алтыһар, онтон тэттэн салгыы араас кэскиллээх былаан, үлэ тахсар. Мин, холобура, бараммын, оҕо хаһыатыгар үлэлиир киһи быһыытынан, тугу гыныахпын сөбүн чуо кэпсэтэн кэллим, ол миэхэ улахан туһа.
“Бичик» кинигэ кыһата этиитинэн, көҕүлээһиннэринэн биһиги барсан кэллибит. Сылтан сыл хорутуулаахтык, толкуйдаахтык элбэх да кинигэ тахсыбыт эбит. Ол барыта улахан суолталаах, сыһыаннаах дьоҥҥо киһи этэ да барыллыбат, олус улахан өйдөбүллээх, махталлаах дьыала. Онон литература, кинигэ эйгэтигэр олохпут остуоруйатын оҥоро сылдьааччылар, бу бичиктэр. Ону сыаналыыр дьон баарыттан мин наһаа үөрдүм. Дьон билэр, киэн туттар, ааҕаллар да эбит. Аны билигин биһиги олоҕу салгыы чинчийэ Ньурба улууһугар “Көмүс күһүн” кэнниттэн оҕолорго, ыччакка киириэхпитин баҕарабыт. Эдэр ыччат суруйар, ааҕар да эбит диэн өйдөөтүм. Аны билигин оҕолорго, оскуолаҕа балаһыанньа хайдаҕын биһиги билиэхпитин баҕарабыт.
“Ньурба вальса” 45 сылыгар аналлаах Таптал скверыгар Казаковтар диэн саҥа холбоһор эдэр ыалы чиэстээбиттэрэ, кэрэһи бэлиэ буолар. Кинилэр аны 45 сылынан этиэхтэрэ дии “Ньурба вальса” быйыл 90 сыла, оруобуна 45 сыл анараа өттүгэр биһиги манна ыал буолбуппут, билигин бачча оҕолоохпут, сиэннэрдээхпит диэн. Өссө биир саамай үчүгэйдик толкуйдаан оҥорбуттара — ол 45 сыллааҕыта Владимир Литвиновка ырыа матыыбын суруттаран баран, тутатына ахсыс кылаас кыргыттара ыллаабыттар эбит. Онтон бу быйыл эмиэ ахсыс кылаас кыргыттара «Ньурба вальсын» ыллаабыттара,онтон иккис күппүлүөтүттэн аны аан бастакы ыллаабыт, урукку ахсыстар, билигин номнуо эбээлэр, тахсан кэлбиттэрэ. Бу киһини долгутар түгэн этэ.
Зоя Ильинична Потапова, Николай Чуор кэргэнэ, вальс тылыгар ырыа матыыбын суруйбут Владимир Литвинов кытта кэлбиттэрэ тэрээһини киэргэттэ. Истиҥ көрсүһүүлэр буолан ааспыттара. «Ньурба вальса” хайдах айыллыбытын Литвинов бэйэтэ кэпсээбитэ. Бастаан Владимир Владимирович бэйэтэ вальс суруйбут эбит, маннык охсуулаах, строкалаах диэн Чуорга ыйан көрдөспүтүн, музыканы ылынан, өйдөөн ол киэһэ тылын суруйан ыыппыт эбит. Онон бу маннык бэстибээл тэриллэн, ураты дьоннор кэлэн көрсүспүттэрэ наһаа үчүгэй.
Кинигэ презентациялара бөҕө буолан аастылар. “Бичик” суруйааччытыттан, дуоһунаһыттан, билсиититтэн игин диэн тутулуга суох кинигэлэри бэчээттиир. Кыһа айымньыны сөбүлээтэҕинэ, сэҥээрдэҕинэ таһаарар идэлээх. Ол курдук, Виталий Егоров диэн Ньурбаттан төрүттээх талааннаах ааптары ааҕааччыга арыйбыттар эбит. Кини кинигэтин «Адычанская трагедия” биһирэмнээтилэр. Онно үөрэппит учууталлара, аймахтара, чугас дьонноро кэлэн кыттыыны ыллылар. Мин ааҕа илик киһим, ол гынан баран кэпсииллэринэн, чахчы бу саҥа арыллан, уруккута следователь биллиилээх киһи эбит. Сериал, киинэ буолуох айымньылары суруйан эрэр эбит диэн санааҕа кэлбитим. Итинник ааты арыйан таһаарбыттара хайҕаллаах.
Варвара Потапова кэлин олорбут дьиэтигэр музей оҥорбуттар, ол таһыгар спектакль оҥорон көрдөрдүлэр. Наһаа элбэх суруктара бааллар эбит. Биир истиҥ дьүөгэтигэр суруйар эбит: “Валя, эн — Билгэ Куоҕун, онтон мин, Варя, Кутурҕан Куобун” диэн. Ол поэзияны ааҕар дьоннор Варвара Потапованы Кутурҕан куо диэн ааттыылларын эрээри кини биир дойдулаахтара соччо сөбүлээбэттэр эбит. Дьиҥинэн, кини хоһоонноро сырдыктар диэн. Ол гынан баран, Варвара бэйэтин бэйэтэ итинник ааттаммыта, ол сурукка баар.
Кэнэҕэскитин “поэтические посиделки” диэн семинар курдук тэрийэн, сертификаттаан, үөрэх курдук ыытан көрсөргө бэлиэтэһэн кэбиһэллэрэ буоллар, дьоннор ону былаан оҥостон эбии сайдыах эбиттэр.
Баран истэхпитинэ ардаабыта, ортотугар өксүөннээн ылбыта кэлэ-бара, хаар кыырпаҕа кыыдамнаан, ол быыһыгар Бүлүү, Марха эбэлэр наһаа үчүгэйдик суолларын арыйан биэрдилэр, олох Киэҥ Ньурбатохтобула суох айаннаан тиийбиппит. Дьиҥинэн, суола балачча эрэйдээх, кэтэһиилээх буолар үһү. Былыттаах халлаан үчүгэй баҕайытык арыллан, ол быыһыгар күн бөҕөтө тыган ылбыта. Дьэ, онон көмүс күһүнэ хайдах быһыылаах-майгылаах айылҕалааҕын, дьыл кэмин уратытын көрдөрдө».

Newer
Открыта продажа книги «Кытта кырдьыбыт тэҥкэ тиит» в кинотеатрах города
Older
Иван Мигалкин: Кинигэни кытта доҕордоспут киһи өлөн-охтон биэрбэт
Shopping cart