Адыаччы аймалҕана

274.00 руб.

тест

Рубрика:

Описание

Аннотация:

90-с сыллар бүтүүлэрэ. Дойду бүтэһик уон сыллааҕы реформатордар урусхал аҥаардаах дьайыыларыттан саҥардыы оннун булан эрэрэ. Дойду экэниэмикэтин чөлүгэр түһэриигэ айылҕа баайа наада этэ, бастатан туран – ньиэп уонна кыһыл көмүс. Итинник дьалхааннаах кэмҥэ Адыаччы өрүс таһыгар баар көмүс хостуур биир бириискэҕэ көмүс сууйааччылары өлөрөллөр, көмүстэрин уораллар. Бу айдааннаах буруйу арыйыыга ИДьМ салалтатын сорудаҕынан Димов уонна Климов диэн оперативниктар хоту оройуоҥҥа бараллар. Өлөрүүнү силиэстийэлии сылдьан, оперативниктар быраабы харыстыыр уорганнар ымсыы үлэһиттэрин өһөхтөөх ситимнэригэр таба үктэнэллэр.

 Кинигэттэн быһа тардыы:

…Кэмниэ-кэнэҕэс бөртөлүөт салбаҕа тохтообутугар бары тахсар аан диэки дьулуспуттара. Оҕонньоттор бэрт тэтиэнэх көрүҥнээхтэрэ, били ханньаак испиттэрэ ханна да суоҕа, арай иэдэстэрэ чоххо баттаабыт курдук тэтэркэйиттэн эрэ сэрэйиэххэ сөбө. Борокуратуура силиэдэбэтэлэ, сургуччу көрөн, саҥата-иҥэтэ суоҕа.
Биригээдэ сэттэ киһитэ бөртөлүөккэ чугаһаан кэлбиттэрэ. Сирэйдэригэр санаарҕабыл, мунчаарыы, утуйар уулара көппүтэ уонна иннэ-кэннэ биллибэт куттал күлүгэ көстөрө. Пилоттар силиэдэбэтэли кытта хаһан кэлиэхтээхтэрин болдьоспуттара уонна хомуммутунан барбыттара.
Борокуратуура силиэдэбэтэлэ, ыстаатыһын быһыытынан силиэстийэлиир-оперативнай бөлөх ыстаарсайа киһи:
– Манна ханна эрэ сапыраапкаланар туочука баар. Бөртөлүөт онно көтөр. Сарсын үс-түөрт чаас саҕана манна кэлиэҕэ. Ити кэм иһигэр барытын ситэн оҥоруох тустаахпыт, – диэн баран, болуоктар диэки нүксүҥнээбитэ.
Инчэҕэй эттээх тулуйбат итиитэ сатыылаабыта. Сайын барахсан ааһан эрэрин билинэн, түүнүн сөрүүдүйэрин күнүһүн итийэн ситиһэ сатыырын курдук күн-дьыл турбута.
«Биһиэхэ бүтүн суукка баар, тугу да мүччү туппатах киһи, – дии санаабыта Владлен, хойуу бырдахтан сапсына-сапсына, – үөдэн түгэҕэ дойдуга иккистээн кэлэр кыаллыбата чахчы».
Куоракка кини буруй тахсыбыт сиригэр мэлдьи хаста эмэ тиийэн көрөрө-истэрэ. Үлэһиттэрин итиннэ өрүү үөрэтэр-такайар этэ. Ити курдук иккистээн-үһүстээн сырыы түмүгэр буруйу оҥоруу туох эмэ суола-ииһэ, ону таһынан туоһу дьон эбии көстөрө. Оттон манна оннук түгэн көстүө суоҕа, ол иһин Владлен болҕомтотун уонна эппиэтинэһин икки бүк үрдэтэргэ быһаарыммыта.
Олорор дьиэлэр диэки хаамсан истэхтэринэ, биригээдэ ыстаарсайа быһыылаах, сааһынан да барыларыттан аҕа киһилэрэ Евгений сибигинэйэ былаан:
– Икки күнү быһа көрдөөбүппүт, онтубут букатын даҕаны кэккэлэһэ кэриэтэ сыппыттар эбит. Ынырык баҕайы, киһи итэҕэйиэх санаата кэлбэт, – онтон тохтуу түһэн баран, – суох, биһиги тыыппатахпыт, эһиги кэлэргитин күүппүппүт. Бачча итиигэ түөрт күнү быһа аанньа буолуохтара дуо… – диэбитэ.
Силиэдэбэтэл саҥата суох испитэ, олохтоох киһи туох санаалааҕын тоҕо тэбээтин ээ дии саныыр быһыылааҕа. Төбөтүгэр туох былааны оҥорорун бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ.
Олорор сирдэригэр кэлбиттэригэр, ыстаарсайдара кытыыга турар болуогу ыйан баран:
– Итиннэ, ол дьиэ кэтэҕэр, – диэбитэ.
Бачча ыраах көтөн кэлэн баран, тыын да ыла түспэккэ, бары Евгений ыйбыт сирин диэки, дьиэ кэннигэр, хаамсыбыттара. Иһирик талах саба үүнэн, туох да көстүбэт этэ эрээри, сытыйан эрэр өлүк сыта муннуларыгар саба биэрбитэ. Аҕыйахта хардыылаат, умса түһэн сытар киһини көрбүттэрэ. Этэ дэлби хараарбыт, күөх истээх бөдөҥ сахсырҕалар дыыгынаһаллара. Иккис өлүк көстүбэт этэ. Силиэдэбэтэл ону ыйытардыы көрбүтүгэр, Евгений били умса сытар киһиттэн сүүрбэччэ миэтэрэлээх сиргэ турар күрүө диэки ыйбыта. Онно чугаһаабыттарыгар, иккис өлүк бу сытара. Илиитэ боробулуоханан кэдэрги кэлгиллибит этэ.
Борокуратуура силиэдэбэтэлэ өлүктэри үрдүнэн-аннынан көрөөт, дьаһайбыта:
– Кэрэһит буолар дьону ыҥырыахха, – диэн баран, көмүс сууйааччылары ыйбыта, – кинилэри буолбатах. Бу дьон туоһу буолуохтара, онон бөртөлүөтчүктэр кэллэхтэринэ, сарсын кинилэри кытта кэпсэтиллиэ.
Владлен силиэдэбэтэл чахчы уопуттаах эбитин астына бэлиэтээбитэ. Үлэҕэ киһи күүппэтэх өттүттэн булгуччу туох эрэ итэҕэс-быһаҕас баар буолааччы. Ол содулун туоратар инниттэн бу сатаатаҕын. «Краснопольская эбитэ буоллар, кэрэһитэ суох хамсаан бэрт. Оттон түҥ тыа иһигэр хантан кэрэһит буолар киһини булуоҥуй, арай чучунааны эрэ булуохха сөп ини», – диэн, борокуратуура биир силиэдэбэтэлэ дьахтары санаан ылбыта. Опердар, тэҥнэһиэхтэрэ дуо, дьахтар истибэтигэр тыллара төһө тиийэринэн үөхсэ-үөхсэ, сүүрбэттэн тахса биэрэстэлээх дэриэбинэҕэ быстар мөлтөх суолунан айанныырга тиийбиттэрэ. Ол тиийэн икки холуочук сордооҕу булан аҕалбыттарыгар дьэ биирдэ быһылаан буолбут сирин көрөн-истэн барбыта.
Дьиҥнээх бириинчик үлэ саҕаламмыта – суут медигэ өлүгү тутан-хабан көрөрүн быыһыгар силиэдэбэтэлгэ биир күдьүс куолаһынан этэн иһэрэ, онуоха биирдэрэ тук курдук барытын боротокуолга суруйара.
Владлен хаарыан күнү-дьылы туһанар инниттэн көмүсчүттэр олорор дьиэлэригэр барбыта. Болуоктара дьоҕус баҕайы этэ: эркини кыйа – наара, арыый ортотун диэки кыра остуол турара. Манна олорон аһыыр эбиттэр быһыылаах. Биир көмүсчүт өҥө көстүбэт буола лабаҕырбыт чаанньыктан чэй кутан биэрбитэ
Владлен отуу чэйин тоҕо эрэ олус сөбүлээн иһэрэ. Баҕар, аар айылҕаҕа буруо тунуйбут сытыттан эбитэ дуу, биитэр былыргы өбүгэлэриттэн бэриллибитэ оччо эбитэ дуу. Төһө да чэпчэки сыаналаах чэй буоллун – отуу киэнэ ураты минньигэс амтаннаах буолааччы.
– Хайаҕытын эрэ кытта кэпсэтиэх тустаахпын, – диэн баран, Владлен ип-итии чэйи сыпсырыйбахтыы олорон эргиччи көрүтэлээбитэ, онтон саамай эдэрдэригэр туһаайан ыйыппыта, – өлбүт уолу кытта бииргэ үөрэммитиҥ дуо?
– Ээх, горняк идэтигэр бииргэ үөрэммиппит. Үһүс куурус кэнниттэн сайын аайы манна көмүс хостуубут… хостуур этибит. Мин Володя диэммин, – диэн хоруйдаабыта сүүрбэтин эрэ ааспыт чакыр маҥан дьүһүннээх уол.
– Чэ, Володя, эйигинниин кэпсэтэр эбиппин, – диэн баран, Владлен биригээдэ дьонугар эппитэ, – эһиги бакаа таһырдьа тахсан эриҥ, онтон ыҥырыаҕым.
Бэйэлэринэн эрэ хаалан баран, уол сабыстан хаалбатын диэн, Владлен кэпсэтиини ыраахтан саҕалаабыта. Володя Сергейи (өлбүт уол) кытта биир оскуолаҕа үөрэммиттэр, дьиэлэрэ эмиэ биир эбит. Иккиэннэрин аҕалара геологтар. Дойдуга олох-дьаһах сатарыйбытын түмүгэр геологияны үбүлээһин кыччыыр аатыгар барбыт. Ол иһин үгүс киһи дьонун иитэр кыһалҕаттан араас быстах үлэҕэ киирэр буолбуттар. Володялаах Сергей эмиэ төрөппүттэрин кытта сайыҥҥы каникулларыгар көмүс сууйар үлэҕэ наймыласпыттар. Бу иккис сезоннара эбит. Бастакы сайыннарыгар үлэлээн, хара баһаам үбү өлөрбүттэр, инньэ гынан сылы быһа төрөппүттэриттэн тугу да умналаспатахтар. Володялаах Сергей урут туох дьарыктаахтарын ыйыталаһыы кэннэ уол холкутуйбутун, бэл, кэргэннэнэр туһунан кэпсэтии иэҕиллэн тахсыбытыгар мичээрдээн киирэн барбытыгар, Владлен дьыалаҕа киирэр санааламмыта.
– Володя, туох буолбутун хайдах баарынан сиһилии кэпсээ эрэ, миэхэ быыкаа да түгэн улахан суолталаах, – диэн баран, болокунуоттаах уруучукатын таһааран саамай интэриэһинэй түгэннэрин бэлиэтэнэргэ оҥостубута.
Володя туох баар санаатын ууран олорон, тугу да көтүппэт гына кэпсээбитинэн барбыта…

(Салгыытын кинигэҕэ аах)

Отзывы

Отзывов пока нет.

Будьте первым, кто оставил отзыв на “Адыаччы аймалҕана”

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Отправить